İsaak Hersoqun Türkiyəyə tarixi səfəri bir çox ekspertlər tərəfindən Ankara-Təl-Əviv münasibətlərində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirilir.
Burak Dağ |
08.03.2022
ANKARA
İsrailin 11-ci prezidenti İsaak Hersoq sələflərindən fərqli olaraq regional dinamikanı və Türkiyənin əhəmiyyətini yaxşı dərk edən siyasətçi kimi seçilir.
Bir çox ekspertlər İsrail prezidentinin Türkiyəyə iki günlük tarixi səfərini on ilə yaxındır dalğalanan Ankara-Təl-Əviv münasibətlərində dönüş nöqtəsi kimi qiymətləndirirlər.
Onilliklər boyu əlaqələr ilk dəfə 1949-cu ildə qurulduğundan, bir il sonra İsrail Dövlətinin qurulmasından sonra Türkiyə İsraili suveren ölkə kimi tanıyan ilk müsəlman ölkəsi oldu.
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan və israilli həmkarı İsaak Hersoqun barışıq üçün atdığı addımlar, deyəsən, Türkiyə və İsrail üçün regional sabitlik və daha sabit əlaqələr üçün ümid işığına çevrilir.
Hər iki liderin Avropanın enerji böhranının həlli ola biləcək ikitərəfli əlaqələrdən tutmuş enerji əməkdaşlığına qədər mühüm məsələləri müzakirə edəcəyi gözlənilir.
Ərdoğan Hersoqun regional sabitlikdə mərkəzi rol oynamaq şansı var
Benyamin Netanyahu kimi digər populist İsrail liderlərindən fərqli olaraq, İsaak Hersoqun mövqeyi Türkiyə ilə İsrailin uzun müddətdir pozulmuş münasibətlərini bərpa etməyə imkan verir.
Təcrübəli israilli siyasətçi İsaak Hersoq, atası Xaim Hersoq kimi, 7 iyul 2021-ci ildə İsrailin prezidenti kimi and içmək şərəfinə nail oldu.
Müxtəlif nazirlik portfellərində çalışmış Hersoq 2013-cü ildə İsrail İşçi Partiyasının sədri seçilməsi ilə müxalifət lideri olub.
Müxalifət lideri seçildikdən sonra Hersoq Fələstin Muxtariyyətinin prezidenti Mahmud Abbasla görüşərək iki dövlət həllini dəstəklədiyini bildirib.
Türkiyənin hər iki liderin gündəmində mütləq olacaq Fələstin məsələsindəki mövqeyini nəzərə alsaq, Hersoqun digər İsrail siyasətçilərindən fərqli duruşu diqqəti çəkir.
Türkiyə və İsrail bəzi məsələlərdə, o cümlədən Fələstində fikir ayrılığına düşsələr də, bir çoxları əlaqələrin bərpasının hər iki ölkə üçün qarşılıqlı fayda və regiona sabitlik gətirəcəyi ilə bağlı həmfikirdir.
Maraqlıdır ki, Türkiyə ilə İsrail arasındakı ikitərəfli əlaqələr 90-cı illərdə hazırkı prezidentin atası Xaim Hersoqun dövründə İsrailin bəzi ərəb dövlətlərinin iştirakı ilə danışıqlar yolu ilə İsrail-Fələstin sülhünü dirçəltmək üçün Madrid və Oslo Proseslərini davam etdirməsi ilə pik həddə çatıb.
Çaim Hersoqun 1992-ci ildə Ankaraya səfərindən 30 il sonra mərhum prezidentin oğlu İsaak Hersoq Türkiyənin Ərdoğanla yanaşı, barışıq və regional sabitlik üçün mərkəzi rol oynamaq imkanı əldə etdi.
Enerji sahəsində əməkdaşlıq növbəti səviyyəyə keçə bilər
ABŞ administrasiyası İsrail təbii qazının Aralıq dənizi və Yunanıstan vasitəsilə Avropa bazarına nəqli üçün 2 yanvar 2020-ci ildə İsrail, Yunanıstan və Rum Administrasiyası tərəfindən imzalanmış EastMed qaz kəməri layihəsindən dəstəyi geri çəkdiyi üçün, Ankara İsrail qazının Türkiyə üzərindən Avropaya daşınması üçün əməkdaşlığa hazır olduğunu dəfələrlə bəyan edib.
Prezident Ərdoğan ötən ay Ukrayna səfərindən dönərkən vurğulamışdı ki, “biz İsrail təbii qazını ölkəmizdə istifadə edə bilərik və ondan istifadə etməklə yanaşı, onun Avropaya keçməsi üçün də birgə səylər göstərə bilərik”. O əlavə edib ki, səfər zamanı Hersoqla bu mövzular gündəmdə olacaq.
Enerji sahəsində qazan-qazan vəziyyətinə əsaslanan əməkdaşlıq uzunmüddətli perspektivdə əlaqələri növbəti səviyyəyə çıxara bilər.
Türkiyə ilə İsrail arasında əlaqələrin bərpa olunmasının digər göstəricisi isə böyük ehtimalla hər iki liderin Ankara görüşündən sonra açıqlanacağı səfirlərin təyinatı olacaq.
2018-ci ildə Türkiyə ABŞ administrasiyasının səfirliyini Təl-Əvivdən Qüdsə köçürmək qərarına etiraz edən fələstinlilərə qarşı blokadada olan Qəzza zolağında törədilən ölümcül hücumlara görə Tel-Əvivdəki səfirini geri çağırmışdı.
Prezident Hersoqun İsrailə 2008-ci ildən bəri ən yüksək səviyyəli səfəri, deyəsən, İsrail və Türkiyə arasında illərdir davam edən gərginlikdən irəliləmək məqsədi daşıyır.
